Konteyner nasıl yüklenir? Adım adım yükleme planı

Konteyner kapısı mühürlendikten sonra yükü bir daha göremezsiniz. Yolculuk boyunca vinçle kaldırılan, gemide yalpalayan ve karayolunda fren yapan bir kutunun içinde yükün yerinde kalması, kapı kapanmadan önce verilen kararlara bağlıdır. Bu yüzden konteyner yükleme bir depo işi olduğu kadar bir planlama işidir.

Kısa cevap: konteyner, yükleme başlamadan çıkarılmış bir planla, ön duvardan kapıya doğru, ağır kalemler altta ve tabana yayılmış, ağırlık merkezi boyun ortasına yakın, boşlukları doldurulmuş ve kapı tarafı sabitlenmiş biçimde yüklenir. Ardından kapı kapatılır, mühürlenir ve doğrulanmış brüt ağırlık (VGM) taşıyana bildirilir. Bu yazıdaki adımlar, IMO, ILO ve UNECE'nin ortak hazırladığı CTU Kodu'na (2014) dayanır. Kod bağlayıcı değildir ama konteyner yükleme için uluslararası başvuru metnidir.

Konteyner yüklemeye başlamadan önce neyi kontrol etmelisiniz?

Yüklemeye konteynerin kendisini kontrol ederek başlayın. Hasarlı bir konteyneri doldurduktan sonra fark etmek, yükü boşaltıp yeniden yüklemek demektir.

CTU Kodu'nun 8. bölümü şu kontrolleri sayar:

• CSC güvenlik onay plakası: Genellikle sol kapı kanadındadır. Plakadaki azami brüt ağırlık hiçbir durumda aşılmamalıdır. Bir sonraki muayene tarihi geçmişse ve plakada ACEP işareti yoksa konteyner uluslararası taşımada kullanılmamalıdır.
• Gövde ve kapılar: Çerçeve, duvar ve tavanda belirgin ezik, çatlak ya da bükülme olmamalı. Kapılar düzgün açılıp kapanmalı, kilitlenip mühürlenebilmeli; kapı contaları sağlam olmalı.
• İç taraf: Tabanda kırık tahta, dışarı çıkmış çivi ya da cıvata olmamalı. Kapılar kapalıyken içeri ışık sızıyorsa delik vardır. Taban ve duvarlarda sıvı ya da eldivene bulaşan leke varsa başka konteyner isteyin.
• Eski etiketler: Önceki yüklerden kalan tehlikeli madde levhaları ve işaretler sökülmelidir; kalıcı işaretlere dokunulmaz.

Kapalı bir konteynere girmeden önce Kod'un önerdiği gibi kapıları bir süre açık bırakıp içerideki havanın dış havayla dengelenmesini bekleyin. Uzun süre kapalı kalmış bir konteynerin iç havasına güvenmeyin.

Hangi konteyner tipini seçmelisiniz?

Konteyneri yükün hem hacmine hem ağırlığına göre seçin. Aşağıdaki tablo tipik iç ölçüleri ve yerleştirme motorunun hesapladığı kapasiteleri gösterir. Palet sayıları tek kat ve paletler arasında boşluk olmadan hesaplanmıştır; koli 600 × 400 × 400 mm'dir ve her yönde dönebilir.

İç ölçüler üreticiye göre birkaç santimetre değişir; geçerli olan, elinizdeki konteynerin kapısında ve CSC plakasında yazan değerdir. Tablodan çıkan üç pratik sonuç var:

• Ağır yük 20'liğe gider. 40' kuru konteyner iki kat hacim sunar ama tipik azami yükü 20'likten düşüktür. Metal, seramik ya da taş gibi yoğun ürünler hacim dolmadan ağırlık sınırına ulaşır. Karayolundaki ağırlık sınırları ayrıca geçerlidir; taşıyıcınıza sorun.
• Hafif ve hacimli yük High Cube'a gider. 40' High Cube, aynı tabanda 305 mm fazla yükseklikle 590 yerine 700 koli alır.
• Forkliftle içeri girilemeyecek ağır parçalar üstten ya da yandan yüklenir. CTU Kodu, modern konteyner tabanının yaklaşık 0,5 kN/cm² noktasal kuvvete göre tasarlandığını ve bunun forklifte göre tek parça ağırlığını yaklaşık 3 ile 3,5 ton arasında sınırlayabileceğini belirtir; daha ağır parçalar için open top ya da açık yanlı konteyner önerir.

Ölçülerin ayrıntısı için konteyner ölçüleri ve palet kapasitesi yazısına ve 40' High Cube konteyner sayfasına bakabilirsiniz.

Konteyner yükleme planı nasıl hazırlanır?

Konteyner yükleme planı, her kalemin konteynerde nereye ve hangi sırayla konacağını gösteren çizimdir. Yükleme ekibi plana bakarak çalışır; plan yoksa her ekip kendi alışkanlığıyla yükler ve sonuç her seferinde farklı olur.

Plan için gereken bilgiler çeki listesinden gelir: her kalemin adedi, dış ölçüleri, brüt ağırlığı, istiflenip istiflenemeyeceği ve yön kısıtı (“bu taraf yukarı”). Eksik ya da yanlış ölçüyle yapılan plan depoda tutmaz; listeyi nasıl hazırlayacağınızı çeki listesi nasıl hazırlanır yazısında anlattık. Koliler önce palete diziliyorsa palet başına koli sayısını da plana katın; hesabı palete koli dizme yazısında bulabilirsiniz.

CTU Kodu burada açık bir öneri verir: sevkiyat birden fazla konteyner gerektiriyorsa, bütün kalemlerin hangi konteynere gideceği ilk konteyner yüklenmeden planlanmalıdır. Varış noktasının talebine göre konteyner doldurmak ağırlık dağılımını, sabitlemeyi ve hacim kullanımını bozabilir. Elle yapılan planda bu adım çoğu zaman atlanır; son konteyner yarım kalır ya da ağır kalemler tek konteynerde toplanır.

StowCargo bu planı çeki listesinden saniyeler içinde çıkarır: listeyi Excel, CSV, PDF ya da StowCargo XML olarak içe aktarırsınız, konteyneri seçersiniz ve yerleştirme motoru kalemleri tarayıcınızda tek tek yerleştirir. Kaç konteyner gerektiği, her konteynerin brüt ağırlığı ve 3B yerleşim aynı ekranda görünür.

Ağırlık konteynere nasıl dağıtılmalı?

Yükün ağırlık merkezi konteyner boyunun ortasına ve genişliğinin ortasına yakın olmalıdır. CTU Kodu (Ek 7, 3.1.4) boyuna sapmanın genelde boyun %5'ini geçmemesini ister. Pratik kural şudur: yükün toplam ağırlığının en çok %60'ı konteyner boyunun yarısında durabilir. Gelişmiş vinç donanımı sapmayı dengeleyebildiği için özel durumlarda %10'a kadar sapma kabul edilebilir.

Kuralın nedeni kaldırmadır. Konteyner vinçle köşelerinden kaldırılır ve yatay asılı kalması beklenir. Ağırlık bir uçta toplanırsa konteyner eğik asılır, kaldırma donanımı ve konteyner gövdesi zorlanır. Kod, terminalde kaldırma sırasında “yarıda %60 kuralının” aşıldığı görülürse sorunun giderilmesini ister.

Ağırlık dağılımında üç kural daha var:

• Enine denge: Ağırlık merkezi genişliğin ortasına yakın olmalı. Ağır kalemleri tek duvar boyunca dizmeyin.
• Düşey denge: Ağırlık merkezi yük alanının yarı yüksekliğinin altında kalmalı. Bu da ağırın alta konmasıyla sağlanır.
• Noktasal yük: Küçük tabanlı ağır bir parça tabanı tek noktadan zorlar. Altına kalas ya da çelik kiriş koyarak yükü tabanın kirişlerine yayın.

StowCargo, konteynerde yükün iki yarıya nasıl dağıldığını Denge sekmesinde gösterir ve bir yarıda yükün %60'ından fazlası toplanmışsa uyarır. Yük varsayılan olarak yükleyicilerin yaptığı gibi ön duvara ve sağ duvara dayalı yerleştirilir. Konumu Özet → Yük konumu bölümünden Dibe, Ortaya, Kapıya ya da Dengeli olarak değiştirebilirsiniz. Dengeli seçildiğinde %60 kuralı yerleştirmenin bir parçası olur; öteki konumlarda kural uyarı olarak kalır.

Konteyner hangi sırayla yüklenir?

Konteyner ön duvardan (kapalı uç) başlayarak kapıya doğru, dikey sıralar hâlinde yüklenir. Her sıra tabandan yukarı kurulur: ağır ve sağlam kalemler altta, hafif ve hassas kalemler üstte. CTU Kodu'nun temel kurallarından biri ağır yükün hafif yükün üstüne konmamasıdır.

Sırayı belirlerken şunlara dikkat edin:

1. Düzgün katmanlar kurun. Kod, mümkün olduğunca düzensiz katman oluşturulmamasını ister. Aynı ölçüdeki kolileri bir arada tutun ki üstteki kat düz bir zemine otursun.
2. Paket üzerindeki işaretlere uyun. “Bu taraf yukarı”, istif sınırı ve kırılır işaretli kalemler planın kısıtıdır.
3. Önce çıkacak yükü kapıya koyun. Birden fazla alıcıya giden ya da gümrükte kontrol edilecek kalemler kapı tarafında olursa bütün konteyneri boşaltmak gerekmez.
4. Tehlikeli maddeleri mümkünse kapıya yakın koyun. Kod bunu açıkça önerir; uyumsuz maddeler ayrıca ayrılır.
5. Son sırayı ve kapı tarafını sabitlemeden kapıyı kapatmayın.

StowCargo'da varsayılan öncelik boşluktur: boşlukların en iyi doldurulması için istif yasağı, kat sınırı ve ağır-hafif kuralı yok sayılır; yön kısıtı ve taban desteği korunur. Ağır bir kolinin hafif bir kolinin üstüne gelmemesi gerekiyorsa Kurallar menüsünden “Ağır yük hafifin üstüne” ayarını kapatın ya da önceliği İstif kuralları yapın.

Boşluklar nasıl doldurulur ve yük nasıl sabitlenir?

Konteynerde boşluk, yükün hareket edebileceği mesafe demektir. CTU Kodu, yükün kaymasını ve devrilmesini her yönde engellemek için takozlama, bağlama ya da ikisinin birlikte kullanılmasını ister.

Boşluklar için Kod'un ölçüsü nettir: yük sıkı yerleştirildiğinde, yükleme ve boşaltma için kaçınılmaz küçük aralıklar kabul edilir, ama herhangi bir yatay yöndeki boşlukların toplamı 15 cm'yi geçmemelidir. Çelik, beton ya da taş gibi yoğun ve sert yüklerde boşluk daha da azaltılmalıdır. Yükü palete sıkıca bağlanmış ya da streçlenmiş ve konteynere sıkı dizilmiş, devrilme riski olmayan paletler arasındaki küçük aralıkların doldurulması gerekmez.

Boşluk doldurmada kullanılan malzemeler:

• Boş paletler: Dik konup ahşap çıtalarla sıkıştırılır.
• Hava yastığı (dunnage bag): Üreticinin verdiği basınç ve azami aralık değerlerine uyulmalıdır. Kod, takozlama kapasitesi için tek kullanımlık yastıkta 0,75, tekrar kullanılanda 0,5 güvenlik katsayısı önerir.
• Kalas ve takozlar: Kalıcı olarak ezilen ya da büzülen malzeme (çuval bezi, dayanıksız köpük) kullanılmamalıdır.

Kapı tarafına özellikle dikkat edin. CTU Kodu'na göre konteynerin yan duvarları azami yükün %60'ına, ön duvarı ve kapı tarafı ise %40'ına eşit yayılı yüke dayanacak şekilde tasarlanır. Kapı, yükü tutan bir sabitleme elemanı değildir; son sırayı kendi başına ayakta duracak şekilde takozlayın ya da bağlayın. Bu, varışta kapı açıldığında üzerine düşen yükten de korur.

Sabitlemenin kuvvet hesabı ve EN 12195-1 için yük sabitleme kuralları yazısına bakın.

Yükleme bitince ne yapılır?

Yükleme bittiğinde kapılar kapatılır, bütün kilit kolları yerine oturtulur ve uluslararası taşımada konteyner hemen benzersiz numaralı bir mühürle mühürlenir. CTU Kodu, ülkelerin mühürde ISO 17712 standardını isteyebileceğini belirtir.

Ardından belge zinciri başlar. Kod'a göre yükleyen taraf, yükletene konteyner numarasını, doğrulanmış brüt ağırlığı ve mühür numarasını bildirir; bu bilgiler konşimento, yük manifestosu ve öteki taşıma belgelerine geçer.

Kod fotoğrafı zorunlu tutmaz, ama iyi bir uygulamadır: boş konteynerin içi, yüklemenin ara aşamaları, kapı tarafındaki sabitleme ve mühür numarası. Hasar ya da eksik ihtilafında elinizdeki tek kanıt bu fotoğraflar olabilir.

StowCargo'da plan, telefonla açılan bir bağlantıyla depoya gider. Depoda telefonla yükleme ekranı yükleyiciye kalemleri sırayla gösterir, ilerlemeyi canlı izletir ve araç fotoğrafını plana ekler. Bağlantı hesap istemez ve Türkçe, İngilizce, Almanca ve Rusça açılır. Aynı plandan A4 yükleme raporu, sıra etiketleri ve konteyner başına net ve brüt ağırlıklı çeki listesi çıkar.

VGM olmadan konteyner gemiye yüklenir mi?

Hayır. SOLAS Bölüm VI Kural 2 uyarınca 1 Temmuz 2016'dan beri dolu bir konteyner, doğrulanmış brüt ağırlığı (VGM, Türkiye'de DBA) olmadan gemiye yüklenmez (IMO, 2016). VGM'yi bulmanın iki yolu vardır: dolu konteyneri tartmak ya da içindeki her şeyi tartıp konteyner darasını eklemek. Ayrıntıları, Türkiye'deki ±%5 hata payını ve DBA belgesini VGM nedir yazısında anlattık.

Konteyner yüklemede sık yapılan hatalar nelerdir?

• Konteyneri kontrol etmeden yüklemek: Delik, ıslak taban ya da süresi geçmiş CSC plakası yük bittikten sonra fark edilir.
• Hacme bakıp ağırlığı unutmak: Büyük konteyner daha fazla ağırlık taşımaz; 40' kuru konteynerin tipik azami yükü 20'likten düşüktür.
• Ağır kalemleri ön duvarda toplamak: Önden başlamak doğrudur, ama bütün ağır yükü ilk sıralara koymak ağırlık merkezini öne kaydırır ve %60 kuralını bozar.
• Kapıyı sabitleme elemanı saymak: Kapı tarafı azami yükün yalnız %40'ına göre tasarlanır.
• Boşluğu “nasılsa sıkı” diye bırakmak: Yatay boşlukların toplamı 15 cm'yi geçiyorsa doldurun.
• Planı depoda yapmak: Kalemler yüklenirken verilen kararlar geri alınamaz; son konteyner yarım kalır ya da bir kalem dışarıda kalır.

Sonuç

İyi yüklenmiş bir konteynerin sırrı depodaki hızda değil, kapı açılmadan yapılan hazırlıktadır: sağlam bir konteyner, doğru tip, çeki listesinden çıkarılmış bir plan, ortada tutulan ağırlık merkezi, ağır alta hafif üste kurulan sıralar, doldurulmuş boşluklar ve sabitlenmiş bir kapı tarafı. Kapı kapandıktan sonra mühür ve VGM belgeleri tamamlar.

Tek tip koli ya da paletle konteynerinize kaç adet sığdığını görmek için ücretsiz yük hesaplama aracını deneyin; hesap istemez. Karışık çeki listelerinin planı, denge uyarısı ve depoya giden yükleme bağlantısı için paketleri fiyatlar sayfasında bulabilirsiniz.