Dorse çeşitleri ve ölçüleri: tenteli, mega, frigo, sal
Tenteli, mega, frigo, açık kasa ve kapalı kasa dorse ile kamyonların iç ölçüleri, azami yükleri, palet ve koli kapasiteleri; hangi yükün hangi araca uyduğu ve Türkiye ile AB'deki azami araç ölçüleri.
· 10 dk okuma
Türkiye ve Avrupa karayolu taşımacılığında en yaygın dorse çeşitleri tenteli dorse, mega dorse, frigo (soğutmalı) dorse, açık kasa (sal) dorse ve kapalı kasa dorsedir. Dördünün tabanı yaklaşık aynıdır: 13,60 m'lik bir tenteli, mega ya da açık kasa dorse tek katta 34 Euro palet alır. Aralarındaki asıl fark iç yükseklik, azami yük, sıcaklık kontrolü ve yükün nereden (arkadan, yandan, üstten) yüklenebildiğidir.
Bu rehberde her dorse tipinin tipik iç ölçülerini, azami yükünü, palet ve koli kapasitesini, hangi yüke uygun olduğunu ve Türkiye ile Avrupa Birliği'ndeki azami araç ölçülerini bulacaksınız. Palet ve koli sayıları StowCargo yerleştirme motorunun hesabıdır; iç ölçüler tipik değerlerdir ve üreticiye göre birkaç santimetre değişir.
Dorse nedir, kamyondan farkı ne?
Dorse (yarı römork, İngilizcede semi-trailer), kendi motoru olmayan ve ön kısmı çekicinin üzerine binen yük taşıma aracıdır. Çekici ile dorse birlikte “tır” olarak anılır. Kamyonda ise yük kasası doğrudan aracın şasisine bağlıdır; çekici ile kasa ayrılmaz.
Bu ayrımın yükleme açısından iki sonucu vardır. Birincisi, dorse çekiciden ayrılabildiği için depoda yükleme için bekletilebilir. İkincisi, dorsede yükün ağırlığı hem dorsenin dingillerine hem de pim üzerinden çekiciye dağılır; yükün dorsedeki yeri dingil yüklerini doğrudan etkiler. Kamyonlarda (kırkayak, 10 teker) taban daha kısadır ama şehir içi ve bölgesel dağıtımda daha çeviktir.
Tır dorse ölçüleri: karşılaştırma tablosu
Aşağıdaki tablo yaygın dorse ve kamyon tiplerinin tipik iç ölçülerini, azami yükünü ve StowCargo motorunun hesapladığı palet ve koli kapasitesini gösterir. Paletler tek kat ve aralarında boşluk olmadan dizilmiştir; pratikte forklift ve sabitleme payı için bir sıra eksik planlanabilir. Koliler 600 × 400 × 400 mm'dir ve her yöne dönebilir.
| Araç | İç ölçü (U × G × Y, mm) | Azami yük | Euro palet | Endüstriyel palet | Koli | Hacimsel doluluk |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Tenteli tır 13,60 | 13.600 × 2.480 × 2.700 | 24.000 kg | 34 | 26 | 884 | %93,2 |
| Mega treyler | 13.600 × 2.480 × 3.000 | 24.000 kg | 34 | 26 | 1.020 | %96,8 |
| Frigo treyler | 13.300 × 2.460 × 2.600 | 22.000 kg | 33 | 26 | 858 | %96,8 |
| Açık kasa tır (sal) | 13.600 × 2.480 × 2.650 | 25.000 kg | 34 | 26 | 884 | %94,9 |
| Kırkayak (9,6 m) | 9.600 × 2.450 × 2.700 | 18.000 kg | 24 | 18 | 624 | %94,3 |
| 10 teker kamyon (7,5 m) | 7.500 × 2.450 × 2.600 | 15.000 kg | 18 | 14 | 478 | %96,1 |
| Kamyonet | 4.300 × 2.100 × 2.200 | 3.500 kg | 8 | 6 | 190 | %91,8 |
| Panelvan (uzun) | 3.500 × 1.750 × 1.800 | 1.300 kg | 5 | 3 | 100 | %87,1 |
Hacimsel doluluk, sığan kolilerin toplam hacminin aracın iç hacmine oranıdır. Tenteli tırda %93,2'de kalırken megada %96,8'e çıkması, 400 mm'lik kolilerin 3.000 mm yüksekliğe daha az artıkla dizilmesindendir. Her aracın ayrıntılı ölçüleri ve yerleşim çizimleri araç ve konteyner ölçüleri rehberinde.
Tenteli dorse: komple yükün standart aracı
Tenteli dorse, yan duvarları ve çoğu zaman tavanı brandadan (tente) olan, arka kapılı dorsedir; İngilizcede curtainsider denir. Tipik iç ölçüsü 13.600 × 2.480 × 2.700 mm, azami yükü 24.000 kg'dır. Tek katta 34 Euro palet, 26 endüstriyel palet ya da 884 adet 600 × 400 × 400 mm koli alır.
En büyük avantajı erişimdir: yan tenteler açıldığında forklift aracı yandan da yükleyebilir, rampa gerekmez. Bu yüzden genel kargo, paletli sanayi ürünü ve karışık sevkiyatlar için varsayılan araçtır. Parsiyel taşımada da en sık kullanılan araç olduğu için yükleme metresi (LDM) hesabı 13,60 m'lik bu tabana göre yapılır; komple ile parsiyel arasında nasıl seçim yapılacağını komple ve parsiyel taşıma yazısında anlattık. Ayrıntılı ölçü ve çizimler tenteli tır 13,60 sayfasında.
Branda yük tutmaz. Tenteli dorsede yükün kaymasını ve devrilmesini önleyen şey sabitlemedir: spanzetler, kaymaz paspas ve gerekirse ara bağlantılar. Yan tentelerin yük güvenliğinde nasıl değerlendirildiği ve sürtünmeyle sabitleme hesabı için yük sabitleme kuralları yazısına bakın.
Mega dorse: hafif ve hacimli yük için
Mega dorse (mega treyler), tenteli dorseyle aynı tabanda daha yüksek iç hacim sunan dorsedir. Tipik iç ölçüsü 13.600 × 2.480 × 3.000 mm'dir; tenteliden 300 mm, yaklaşık %11 daha yüksektir. Azami yükü yine 24.000 kg'dır. Bu yükseklik, genellikle daha alçak bir taban ve küçük çaplı tekerleklerle sağlanır; çekicinin de buna uygun alçak bir beşinci tekerlek yüksekliğine sahip olması gerekir.
Aynı 600 × 400 × 400 mm koliden tenteliye 884, megaya 1.020 adet sığar: 136 koli, yaklaşık %15 fazla. Palet sayısı değişmez (tek katta 34 Euro palet), çünkü taban aynıdır; kazanç yükseklikten gelir. Mega dorse bu yüzden tekstil, mobilya, beyaz eşya, ambalaj ve köpük gibi hafif ama hacimli yüklerde öne çıkar. İki kat istiflenen yüksek paletlerde de 300 mm'lik ek yükseklik çoğu zaman istifi mümkün kılan farktır.
Ağır yükte mega dorsenin avantajı yoktur: azami yük tenteliyle aynıdır ve ağır yük tavana ulaşmadan aracın taşıma sınırını doldurur. Ölçüler ve çizimler mega treyler sayfasında.
Frigo dorse: sıcaklık kontrollü yük için
Frigo dorse (frigorifik, soğutmalı dorse; İngilizcede reefer), yalıtımlı duvarları ve bir soğutma ünitesi olan kapalı dorsedir. Gıda, ilaç, çiçek ve kimyasal gibi belirli bir sıcaklıkta taşınması gereken yükler için kullanılır. Yalıtımlı duvarlar ve soğutma ünitesi iç ölçüyü küçültür: tipik iç ölçü 13.300 × 2.460 × 2.600 mm'dir. Azami yükü de daha düşüktür, tipik olarak 22.000 kg.
Tek katta 33 Euro palet, 26 endüstriyel palet ve 858 koli alır; tenteliye göre bir palet ve 26 koli eksik. Yasal düzenleme de bu yapıyı tanır: hem Türkiye'de hem AB'de araçların azami genişliği 2,55 m iken frigorifik araçların yalnız soğutmalı yapısında 2,60 m'ye izin verilir.
Frigo dorse çoğunlukla yalnız arkadan yüklenir ve paletler kabin duvarından kapıya doğru dizilir. Soğuk havanın yükün çevresinde dolaşabilmesi için yükleme düzeni, ünitenin ve taşıyıcının talimatına göre planlanmalıdır; özellikle soğutma ünitesinin hava çıkışının önünü kapatmamaya dikkat edin. Ayrıntılar frigo treyler sayfasında.
Açık kasa (sal) dorse: vinçle yüklenen yük için
Açık kasa dorse (sal, platform; İngilizcede flatbed), tavanı ve yan duvarı olmayan düz bir platformdur. Makine, çelik profil, sac rulo, boru, inşaat malzemesi ve uzun parçalar gibi vinçle üstten ya da forkliftle yandan yüklenen yükler için kullanılır. Taban ölçüsü tenteliyle aynıdır (13.600 × 2.480 mm); tek katta 34 Euro palet alır ve azami yükü tipik olarak 25.000 kg'dır.
Açık kasada iç yükseklik yoktur; yükün üst sınırını aracın yasal toplam yüksekliği (4,00 m) belirler. StowCargo bu araçta planlama yüksekliğini 2.650 mm alır: platform yerden yaklaşık 1,35 m yüksekte varsayılır, kalan pay yüke ayrılır. Platform yüksekliği araca göre değiştiği için yüksek yükte kendi aracınızın ölçüsünü kullanın. Yük hava şartlarına açık olduğu için branda ile örtme ve sabitleme sevkiyatın bir parçasıdır. Ölçüler açık kasa tır sayfasında.
Kapalı kasa dorse: hava ve güvenlik için
Kapalı kasa dorse (İngilizcede box trailer), duvarları ve tavanı sert panelden yapılmış, genellikle yalnız arka kapılı dorsedir. Yükü hava şartlarından ve izinsiz erişimden tenteliye göre daha iyi korur; elektronik, değerli ürün ve koliyle elleçlenen perakende yükleri için tercih edilir. Yalıtım ve soğutma ünitesi olmadığı için frigo dorsenin yerine geçmez.
Kapalı kasa dorselerin iç ölçüsü üreticiye ve gövde yapısına göre değiştiği için doğrulanmış tipik bir değer vermiyoruz. Bu araçla plan yaparken aracın ruhsat ya da üretici belgesindeki iç ölçüyü ve azami yükü kullanın; StowCargo'da özel araç olarak tanımlayabilirsiniz.
Kamyonlar: kırkayak, 10 teker, kamyonet ve panelvan
Her yük tır gerektirmez. Kamyonlar daha kısa tabanlarıyla bölgesel ve şehir içi dağıtımda, küçük partilerde ve çok araçlık sevkiyatın kalan kısmında kullanılır.
- Kırkayak (9,6 m): dört dingilli kamyon; 9.600 × 2.450 × 2.700 mm, 18.000 kg, 24 Euro palet. Tırdan kısa ama ağır yük alır. Ayrıntılar kırkayak kamyon sayfasında.
- 10 teker kamyon (7,5 m): üç dingilli kamyon; 7.500 × 2.450 × 2.600 mm, 15.000 kg, 18 Euro palet. Orta ölçekli parsiyel sevkiyat ve şehir içi teslimat için. Ayrıntılar 10 teker kamyon sayfasında.
- Kamyonet: 4.300 × 2.100 × 2.200 mm, 3.500 kg, 8 Euro palet; küçük parti ve hızlı teslimat.
- Panelvan (uzun): 3.500 × 1.750 × 1.800 mm, 1.300 kg, 5 Euro palet; numune ve kurye sevkiyatı.
İç genişliği 2,40 m'nin altında kalan kamyonet ve panelvanda palet sayısını tabanın genişliği belirler; yükleme metresi burada yalnız fiyat birimi olarak anlam taşır.
Hangi yük hangi dorseye uygun?
Doğru dorseyi üç soru belirler: yük ağır mı hacimli mi, sıcaklık kontrolü gerekiyor mu ve araca nereden yüklenecek?
| Yük | Uygun araç | Neden |
|---|---|---|
| Paletli genel kargo, karışık sevkiyat | Tenteli dorse | Standart taban, yandan ve arkadan yükleme |
| Hafif ve hacimli yük (tekstil, mobilya, beyaz eşya) | Mega dorse | Aynı tabanda 300 mm fazla yükseklik |
| Gıda, ilaç, çiçek gibi sıcaklık hassas yük | Frigo dorse | Yalıtım ve soğutma ünitesi |
| Makine, çelik, uzun ya da vinçle kaldırılan yük | Açık kasa (sal) | Tavan yok, üstten ve yandan erişim |
| Değerli ya da havaya hassas kolili yük | Kapalı kasa dorse | Sert duvar ve tavan, kilitli arka kapı |
| Bölgesel dağıtım, küçük parti | Kırkayak, 10 teker, kamyonet | Kısa taban, çevik araç |
Ağır yükte belirleyici olan çoğunlukla taban değil, azami yük ve dingil dağılımıdır. Örneğin her biri 1.000 kg gelen 24 palet, tenteli tırın 24.000 kg'lık yükünü tabanın yalnız %71'ini kullanarak doldurur. Hacimli yükte ise belirleyici yüksekliktir; mega dorsenin farkı buradan gelir.
Türkiye ve Avrupa'da azami araç ölçüleri nedir?
Türkiye'de ve Avrupa Birliği'nde çekici ve yarı römorktan oluşan bir aracın azami uzunluğu 16,50 m, azami genişliği 2,55 m (frigorifik araçların yalnız soğutmalı yapısında 2,60 m), azami yüksekliği 4,00 m'dir. Beş ya da daha fazla dingilli yarı römorklu araçlarda azami toplam ağırlık 40 tondur.
- Türkiye: Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı'nın yayımladığı Araçların Yüklenmesine İlişkin Ölçü ve Usuller ile Tartı ve Boyut Ölçüm Toleransları Hakkında Yönetmelik bu değerleri sayar; 40 ft ISO konteyner taşıyan üç dingilli çekici ile iki ya da üç dingilli yarı römorktan oluşan araçlar için 44 ton öngörür. Aynı yönetmeliğe göre ruhsattaki azami yüklü ağırlık ve dingil ağırlıkları aşılamaz.
- Avrupa Birliği: 96/53/EC sayılı Konsey Direktifi (EUR-Lex) AB içinde uluslararası trafikte kabul edilen azami ölçü ve ağırlıkları belirler; yarı römorklu araç için 16,50 m, genişlikte 2,55 m (soğutmalı yapıda 2,60 m), yükseklikte 4,00 m ve iki dingilli çekici ile üç dingilli yarı römorkta 40 ton.
Bu sınırlar aracın dış ölçüsüyle ilgilidir; dorsenin iç ölçüsü duvar, tavan ve taban kalınlığı kadar küçüktür. Yönetmelikler zaman zaman değiştiği için sevkiyattan önce güncel metni kontrol edin.
Doğru aracı yük planıyla nasıl seçersiniz?
En güvenilir yol, aynı çeki listesini birkaç araçta denemektir. Tenteli dorsede iki araç tutan bir yük megada bire inebilir; ağır bir yükte ise mega hiçbir şey kazandırmaz. Bunu elle hesaplamak karışık ürünlü yükte zordur.
StowCargo'da çeki listenizi bir kez girip aracı değiştirerek sonucu karşılaştırabilirsiniz: araç sayısı, yük boyu, hacimsel doluluk, ağırlık ve tahmini dingil yükleri her araç için yeniden hesaplanır. Tek ürün ve tek araç için hesap açmadan ücretsiz yük hesaplama aracını kullanabilirsiniz.
Sonuç
Dorse çeşitleri tabanda değil, yükseklikte, azami yükte, sıcaklık kontrolünde ve erişimde ayrışır. Paletli genel yük için tenteli dorse, hafif ve hacimli yük için mega dorse, soğuk zincir için frigo dorse, vinçle yüklenen ağır ve uzun parçalar için açık kasa doğru başlangıç noktasıdır. Seçimi kesinleştirmek için yükünüzü birkaç araçta planlayıp araç sayısını ve yük boyunu karşılaştırın.
Her aracın iç ölçüsünü, palet ve koli kapasitesini yerleşim çizimleriyle görmek için araç ve konteyner ölçüleri rehberine göz atın.